ХХМТГ, ГБХЗХГ болон ХХЗХ-оос хамтран 2018 онд зохион байгуулсан “Цахим орчин дахь хүүхэд хамгаалал” сэдэвт нийтлэл нэвтрүүлгийн уралдаанд оролцогч оюутан Б.Анхиламын бүтээл

Цахим орчин дахь хүүхдийн аюулгүй байдал Дөнгөж арванхоёр настай өсвөр насанд ч хүрээгүй охин. Өөрийнхөө хувьд аль хэдийн залуу хатагтай мэтээр сэтгэвч үнэн хэрэгтээ тэр мөрөөдөл хүсэл бүхэн нь ямар нэг, үл мэдэгдэх хүчээр биелчихнэ гэж итгэдэг бяцхан хүүхэд хэвээр байсан юм.

Интернэт орчны соёлтой хэрэглээ – ахлах ангийнхны нүдээр

Соёл гэдгийг хүн төрөлхтний бүтээсэн эд баялаг, оюун ухааны ололтын цогц[1] хэмээн тайлбарлажээ. Тэгвэл цахим орчны соёлын тухай ойлголтыг даяаршсан нийгэм хэрхэн хэрэглэж байгааг Монгол – Японы жишээн дээр харьцуулж үзвэл:

Цахим орчин чиний хувийн орон зай мөн үү?

2018 оны III улирлын байдлаар 2.27 тэрбум орчим хүн ашиглаж буй фейсбүүк олон нийтийн сүлжээ нь 2010 онд “шинэ зуунд хувийн орон зай гэж байхгүй болсон[1]” гэж эелдгээр мэдэгдсэн билээ. Пеннсилванийн их сургуулийн эрдэмтдийн хийсэн судалгаагаар (нийт 10000 хүн оролцсон) 18-22 насны залуучуудын 88% нь веб хуудаснууд нь хувь хүний мэдээллийг устгахыг шаардсан хууль байх шаардлагатай гэж үзсэн бөгөөд, 62% нь ямар мэдээллийг веб хуудаснууд ашиглаж байгааг хувь хүн мэдэх эрхтэй[2] гэжээ. Энэ нь залуучууд ахимаг насныхантай адил хувийн орон зайдаа санаа зовдгийг илэрхийлж байгаа юм.

“Z” үеийнхний цахим хэрэглээ

Мянганы үеийнхэн идэр настан болж “Z” үеийнхэн маань одоо дөнгөж 20 гарцгааж байна. Анни Э.Кэйси сан 1995 оноос хойш төрөгсдийг “Z” үеийнхэн буюу манай гаригийн шинэ иргэд гэж тодорхойлдог. Олон судлаачдын үзэж байгаагаар “Z” үеийнхэн бусад үеийн хүмүүсээс илүү технологи сонирхож, төрөлхийн цахим хэрэгслийг хашраагчид мөн гэж үзэж байна. “Z” үеийнхэн бусдаас ялгарах дараах хэд хэдэн онцлогтой юм.

Цахим орчинд бусадтай харилцах заавар

Цахим орчинд хил хязгаар байхгүй мэт санагдаж магад. Гэсэн хэдий ч хүн бүрийн хийж буй үйлдлийг бүртгэж, хүүхэд байхдаа хийсэн үйлдлийг насанд хүрсэн, том болсон хойно ч харуулах боломжтой байдаг. Иймээс цахим орчинд нэвтрэхдээ хүн бүр “Эрхий хурууны дүрэм”-ийг мэдэх хэрэгтэй.

Зураг, дүрслэлээр илрэх хүчирхийллээс сэргийлэх нь

Энэхүү нийтлэлийг А-д тохиолдсон зүйлсээр эхлэмээр байна. А нь найз залуу Б-тэй ажил дээрээ анх танилцаж, удалгүй үерхсэн бөгөөд тэдний харилцаа гүнзгийрч, сээтгэнэсэн зурвас, нүцгэн биеийн зургаа солилцох болжээ. Гэхдээ тэд харилцаагаа ажлынхандаа мэдэгдэхийг хүсээгүй байна. Харин тэдний харилцаа таарамжгүй болох үед А энэ талаар Б-д хэлж, урьдынх шигээ ердийн найзууд байхыг хүссэн байна.

Мэдээг нүүр номноос

Дэлхий нийтийн нийгмийн сүлжээг ашиглах зорилго, чиг хандлага өдрөөс өдөрт өөрчлөгдсөөр байна. Нийгмийн сүлжээгээр дамжуулан хүмүүс өөрийн танилын хүрээг тэлдэг байсан ч орчин цагт нийгмийн сүлжээ нь мэдээ мэдээллийг түгээгч эх сурвалж болж хувираад нэлээдгүй хугацаа өнгөрчээ.

Цахим орчинд дээрэлхэж дарамталбал яах вэ?

Таны хүүхдэд дараах шинж илэрвэл цахим орчинд дээрэлхүүлж магад хэмээн нягтлах шаардлагатай.

Бидний зөв үйлдэл хүүхэд залуучуудад зөв үлгэр дуурайлал өгнө #Цахим орчинг зөв болГоё

Шинэ эриний цахим хэрэглээ “ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААН”

Хиймэл оюун ухаан буюу(Artificial Intelligence A.I.)- ийн талаар амтай бүхэн ярьж, түүний дараагийн хөгжил юу болохыг дэлхий нийтээрээ ажиглан хүлээж байна. Харин зарим хүмүүс хиймэл оюун ухааны талаар эсрэг байр суурьтай байдаг ч секундээр өөрчлөгдөн хувьсаж, хүмүүсийн өдөр тутмын хэрэглээнд түлхүү нэвтэрч буй технологийн дэвшлийн эрчийг сааруулж чадахгүй л байна. Магадгүй ихэнх A.I.-ийг эсэргүүцэгч нар хиймэл оюун ухаан яваандаа хүн төрөлхтөнийг орлох вий хэмээн эмээж байгаатай холбоотой байх.

Хүүхдийнхээ үзэх вебсайтыг хэрхэн хянах вэ?

ХҮҮХДИЙНХЭЭ ҮЗЭХ ВЕБСАЙТЫГ ХЭРХЭН ХЯНАХ ВЭ? Цахим орон зай улам тэлж, хүмүүсийн холбоо барих, агуулга түгээх хэлбэр улам төрөлжиж байгаа өнөө үед эцэг эх, асран хамгаалагчид (гэр бүлийн гишүүд, эмээ өвөө, дотуур байрны багш, албан томилолтоор хариуцаж яваа насанд хүрэгч гэх мэт) хүүхдээсээ илүү мэдлэгтэй, ухаалаг байдлаар эрүүл мэндийн болон ёс суртахууны хөгжилд[1] нөлөөлөх, төлөвшүүлэх шаардлага тулгарч байна. Цахим орчинд эцэг эх хянах (parental control) боломжийг анх 1995 онд нийтийн чат өрөөнд педофиль[2] хүн хүүхэд уруу татсан үйлдэл гарсан тул санаачилж нэвтрүүлсэн юм. Хүүхдийн эцэг эх, түүний асран хамгаалагч нь тухайн тоног төхөөрөмжөөр ямар мэдээлэл хүлээн авч, илгээж байгааг хянаснаар боловсролын, хөгжлийн талаарх агуулга түлхүү үзэх, хөгжих орон зай/нөхцөл бүрддэг давуу талтай.

“Цахим орчин зөв болГоё”-Цахим орчны зүй зохистой хэрэглээг бий болгоё уриатай аян эхэллээ

ЗГХЭГ, Харилцаа холбооны зохицуулах хороо болон Цагдаагийн ерөнхий газар хамтран олон нийтэд цахим орчны зүй зохистой хэрэглээг сурталчлах, нөлөөллийн ЦАХИМ ОРЧИНГ ЗӨВ БОЛГОЁ аяныг 11 дүгээр сарын 01-ээс эхлүүлж байна. Аяны хүрээнд төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран олон талын ажлыг зохион байгуулахаас гадна цахим орчинд ЭЕРЭГ МЭДЭЭНИЙ давлагааг өрнүүлж, цахим орчны зүй зохистой хэрэглээний ойлголтуудыг өгөх, цахим орчинд үйлдэгдэж болзошгүй гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх хууль эрх зүйн мэдлэг олгох, иргэдийн оролцоотой аливаа гэмт хэрэг, үүсч болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх ажлууд хийгдэх юм.

Сургуулийн орчинд ухаалаг гар утас хэрэгтэй юу – судалгаа

Боловсрол соёл шинжлэх ухааны сайд асан Ж.Батсуурийн 2016 оны 9 сарын 16-ны А/43 тушаал[1] нь улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа ерөнхий боловсролын бүх сургуулийн багш сурагч нар хичээлийн цагаар гар утас хэрэглэхгүй байх тухай юм. Боловсролын салбар энэхүү зохицуулалтыг хийснээр хичээлийн цаг илүү үр бүтээлтэй болж сурагчдын эрүүл мэндэд сайнаар нөлөөлөх давуу талтай гэж үзэж байгаа нь дэлхий нийтээр ухаалаг утаснаас татгалзаж буй энэ үед нүдээ олсон шийдвэр.

Цахим худалдааны шинэ эрин

Та бүхэн анзаарсан бол фэйсбүүкээ нээх үед 10 мэдээлэл тутмын 4 нь бараа бүтээгдэхүүний зарын шинжтэй мэдээлэл байрших болсон. Энэ нь биднийг цахим худалдан авагчид болоод нилээдгүй цаг хугацааг үдснийг харуулж байна. Гэхдээ хөгжингүй орных шиг томоохон цахим худалдааны сайт болон хүргэлтийн компаниуд Монголд хараахан хөгжөөгүй байгаа ч тэрхүү орон зайг фэйсбүүк болон бусад цахим худалдааны сайтууд нөхөх оролдлогыг хийсээр байна.

Ухаалаг гар утсанд зориулсан аппликейшн хөгжүүлэх уралдаан

Зорилго Цахим орчны зүй зохистой хэрэглээг бий болгох, Үндэсний OTT үйлчилгээг бий болгож хэрэглээнд нэвтрүүлэх, дотоодын интернет урсгалыг нэмэгдүүлэх, дижитал эдийн засгийг дэмжих зорилгын хүрээнд программ хангамж хөгжүүлэгчдийн дунд тус уралдааныг зохион байгуулж байна.

Хүүхэд бүрийн эцэг эхээсээ нуудаг цахим үйлдлүүд

Томчууд бүгдээрээ л хүүхэд байж үзсэн. Бага балчир насандаа олон ч зүйлийг эцэг эхээсээ нуун дүрсгүйтэж байсан болов уу. Учир нь өсвөр насандаа бид өөрсдийгөө хэдийн том хүн болсон мэтээр сэтгэх боловч бидний дотоод сэтгэхүй хүүхдээрээ, гэнэн хонгор, сониуч, айх айдасгүй эр зоригтой нэгэн л байдаг.

Таны ч таамаглаагүй цахим сүлжээний нөлөөллүүд

Та хамгийн сүүлд хэзээ алс хол суугаа хэн нэгэндээ захиа бичсэн бэ? Эсхүл өглөөний цай дээрээ сонингийн хуудас эргүүлж суунгаа дэлхийн эргэн тойронд юу болж буй сонин хачин мэдээллийг олж уншсан үеийг санаж байна уу? Үнэн хэрэгтээ дээрх үйлдлүүдийг бид саяхан л хийж байсан ч технологийн хурдацтай хөгжлөөс үүдэн бидний нийгэмтэй харилцах харилцаа асар ихээр өөрчлөгдөж байна.

Хуурмаг мэдээллийн нөлөөнд автахаас сэргийлэх нь

Дэлхий дахинд аль хэдийн нийгмийн сүлжээний “fake news” буюу хуурмаг мэдээлэлтэй тэмцэх, түүний нөлөөнд автахгүй байх талаар хэлэлцэж эхэлсэн байна. Тухайлбал, хуурмаг мэдээтэй тэмцэх асуудлаар Европын холбооны өндөр түвшний шинжээчид ирэх оны 1 дүгээр сард хэлэлцэж, хавар нь тайлангаа гаргахаар ажиллаж байна.[1] Түүнчлэн ХБНГУ нь хуурмаг мэдээлэлтэй тэмцэх “Нийгмийн сүлжээнд хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах тухай” хуулийг 2017 оны 10-р сараас хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ бол хуурмаг мэдээний үр дагавар аль хэдийн бүс нутаг, олон улсын асуудал болсныг илтгэх нэг жишээ юм.

Далай бол өдөр бүр сэлдэг “БАССЕЙН” биш

ХХМТГ, ГБХЗХГ болон ХХЗХ-оос хамтран зохион байгуулсан “Цахим орчин дахь хүүхэд хамгаалал” сэдэвт нийтлэл нэвтрүүлгийн уралдаанд нийтлэлийн төрлөөр 1-р байр эзэлсэн WWW.PUBLIC.MN веб сайтын сэтгүүлч Н.Ууганбаярын бүтээл
/Files2/3000_001_20200921082935.jpg

БНСУ-ын контентийн зохицуулалт

НҮБ-ын 2016 онд гаргасан цахим засаглалын судалгааны тайланд дурдсанаар БНСУ цахим засгийн үзүүлэлтээр дэлхийд 3 дугаар байрт, Ази тивд 1 дүгээр байрт орсон тус улсын онлайн контентийн зохицуулалттай танилцъя. 1995 онд БНСУ Харилцаа холбооны үйл ажиллагааны тухай хууль баталсан бөгөөд тус хуулиар Мэдээлэл, харилцаа холбооны ёс зүйн газрыг байгуулсан. Тус газар нь цахим орчинд хяналт тавих өргөн эрх мэдэлтэй. Энэ нь цахим орчинд үндэсний бүрэн эрхт байдал, нийтийн ёс суртахуун, өсвөр насныханд хохирол учруулж болохуйц мэдээ, мэдээлэлд хяналт тавих хэлбэрээр илэрнэ.