Шар мэдээнд дургүй хэн байхав

November 21, 2017

Шар мэдээ, хов жив гэж цахим ертөнцийн ил тод, нээлттэй байдлыг далимдуулан хаа сайгүй тархах болж, ихэнх хүмүүс “би хов жив дургүй” хэмээдэг ч орчин цагийн оддын амьдрал, цахим ертөнцөд шуугиан тарьж байгаа хүмүүсийн үйлдэл, олны танилын бүтэлгүйтэл зэрэг мэдээ, мэдээллийг ямар ч байсан олж уншсаар байгаа юм. Тэгвэл та бүгдэд нэгэн нууцыг дэлгэхэд сэтгэл судлаачид хүн төрөлхтөн яагаад ингэтлээ “Шар мэдээ, хов жив”-д татагддагийг олж илрүүлсэн байна.

Хов живэнд дурлах нь хүн төрөлхтний гентэй холбоотой

АНУ-ын сэтгэл судлаач Frank T.Mc Andrew-гийн үзэж буйгаар хов жив, шар мэдээнд дурлах нь орчин үед үүссэн шинэ ойлголт биш харин хүний хөгжлийн бүх үе шатуудад байсан үзэгдэл хэмээн онцолжээ. Түүнийхээр хүмүүс хоорондоо хов жив ярих нь мэдээлэл солилцох арга хэрэгсэл гэхээсээ илүү хүмүүс хоорондын харилцааг тогтвортой байлгах нийгмийн амьдралыг хөгжин цэцэглүүлэхэд илүү ач холбогдолтой харилцааны нэг хэлбэр гэж үзжээ. Хов жив их ярьдаг хүн бусадтай харилцах чадвар илүү өндөр байх магадлалтай ба мэдээлэл цуглуулах, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх чадвар нь бусдаас түлхүү хөгжсөн байдаг, түүгээр ч үл барам хүн энэ чадварыг өөрийн өвөг дээдсээс өвлөн авсан байхыг үгүйсгэхгүй юм. Яагаад гэвэл чулуун зэвсгийн үед ч тэр, омог аймгийн үед ч тэр хүн амьд үлдэхийн тулд хов живээс өөрт ашигтай мэдээ мэдээллийг өөрийн дайснаас урьтаж мэдэн,
өөрийн амьд үлдэх нөөц бололцоог бүрдүүлж, ямар ч орчин нөхцөлд дасан зохицох чадвараа дээшлүүлдэг байсан байна.

“Хов жив”шоколаднаас ч илүү амттай

Хүн стрессээ шоколад, амттан идэж тайлдаг, энэ нь хүн шоколад идсэнээр хүний тархинд аз жаргалын даавар ялгаруулдаг. Үүний  нэгэн адилаар хүмүүс өөр хоорондоо хов ярихад тэдний стрессийг багасгаад зогсохгүй, зарим талаараа хүний эрүүл мэндэд эерэг нөлөөллийг үзүүлдэг байна. Энэ байдлыг сэтгэл судлаач  Доктор Бэйкерийн судалснаар хүмүүс шар мэдээ унших, хов жив ярих үед хүний тархинд инденфинийг ялгаруулдаг байна. Endorphin нь хүний тархинаас гаралтай морфинтай төстэй биохими юм. Энэ биохимийн нөлөөллөөр хүний бие махбодод морфен тарьсан мэт мэдрэмж төрүүлж,  өвдөлт мэдрэх нь багасдаг байна. Үүний зэрэгцээ энэхүү эс нь хүнийг аз жаргалтай, баяр баясгалантай болгодог байна.

Танд аль нэг хэрэгцээ нь байж л таарна даа.

Хүмүүс өөр хоорондоо бусдын хувийн амьдралыг ярилцсанаар дараах сэтгэл зүйн байдлуудыг хангаж байдаг. Үүнд:

  1. Бусадтай харилцахад “хов жив, шар мэдээ” нь ярианы сэдэв болж өгдөг тул зүгээр л хий дэмий чалчих нь хүмүүсийг өөр хооронд нь танилцах нэгэн арга зам болдог.
  2. Стресс тайлах шилдэг арга. Мичиганы их сургуулийн хийсэн судалгаагаар цаг үргэлж хов жив ярьж явдаг хүн дуугүй, чимээгүй байдаг хүнээс илүү аз жаргалтай, асуудал шийдвэрлэхдээ сөрөг мэдрэмжийг мэдрэх нь бага байдаг байна. Яагаад гэвэл хов жив ярих нь логик сэтгэлгээ шаардаад байхгүй, өөрийн ярьж хэлсэнд хариуцлага хүлээхгүй, бусдад тайлагнах тайлбар тавих гэхчлэн сэтгэл зүйд дарамт шахалтын нөлөөлөл үзүүлдэггүйгээрээ онцлог.
  3. Бусдаас илүү мэт мэдрэмжийг төрүүлдэг. “Хов жив, шар мэдээний” ард бидний нууцхан бусдын азгүйдэлд таашаалтай хандах “Би л байсан бол ийм эвгүй байдалд орохгүй” гэх мэдрэмжийг төрүүлж байдаг байна.
  4. Бидний хувьд даван туулж байсан сөрөг мэдрэмжийг бусад хүн мэдрэх үед дотроо баярлаж хүлээж авдаг болохыг сэтгэл судлаач Жон Мендел олж
    илрүүлжээ. Олны танил хүнд ч бидэнтэй ижил төстэй асуудал үүсч болдгийг олж мэдсэнээр өөрийн буруу үйлдлийн гэмшил, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжид эерэг нөлөө үзүүлдэг байна. Түүнчлэн хүн төрөлхтөн хов живээр дамжуулан муухай дурсамжаа мартах нь энгийн үзэгдэл юм.

Таны хувьд дээрх хэрэгцээнээс ядаж нэг нь тохирч байна уу? Ийм байхад та өөрийгөө  шар мэдээ, хов жив дурладаггүй гэж хэлж зүрхлэх үү?

Эмэгтэйчүүдийн хувьд хов жив бол тэдний аврагч хантааз болдог.

Эмэгтэйчүүд эрчүүдээс илүү хов живэнд дуртай байдаг тэгвэл энэ чанар нь тэдний байгалийн хэрэгцээтэй холбоотой байдаг байна. Сэтгэл судлаач Даниэль Кэрни Манн судалснаар эмэгтэйчүүдийг аз жаргалтай байлгахад нөлөөлдөг хэд хэдэн зүйл байдгийн нэгэнд хов жив ярих багтдаг байна. Эмэгтэйчүүд дунджаар бусдын нууцыг 48 цагийн турш л хадгалж чаддаг ба эмэгтэйчүүдийн хувьд ярих, сонсох хэрэгцээ өндөр байдаг. Иймд хов ярих нь тэдний хувьд энгийн нэгэн хэрэгцээ бөгөөд сэтгэл зүйн хувьд аюулгүй байгаагаа мэдрэх нэг хэрэгсэл нь болж байдаг байна.

Хов жив бол хүний амьдралын нэг хэсэг тул нийгмийн сүлжээнд гарч байгаа шар мэдээг хязгаарлаж хянах боломжгүй юм. Бид зөвхөн тэрхүү шар мэдээнд ёс зүйтэй хандаж сурах хэрэгтэй бөгөөд энэ нь бидний ухамсраас л  шалтгаалах зүйл болж байна.

Сэтгэл зүйч Д. Пүрэвсүрэн

 

Мэдээллийн эх сурвалж:

  1. Wendy Rose Gould.The Psychology Of Gossip: What It Reveals About Our Sense Of Self (2016)
  2. Psychologies.Why We Love To Gossip (2011)
Олон нийтийн цахим сүлжээний зохицуулалтын төрөл, хэлбэрНийгмийн сүлжээнд хууль сахиулах шинэ алхам: ХБНГУ-ын жишээ